TC Başbakanları

Adnan Menderes Hayatı Siyaset ve Aile Yaşamı

Adnan Menderes Kimdir?

Adnan Menderes Aydın ilinde varlık sahibi bir çiftçi babanın oğludur. İlköğrenimden sonra İzmir Amerikan Kolejinden mezun oldu. Kurtuluş savaşına katıldı. Burada gösterdiği başarıdan dolayı İstiklal Madalyası aldı. İzmir ilinin en soylu ailelerinden olan Evliyazade Fatma Berlin Hanım ile evlendi. Bu evlilikten Yüksel, Mutlu ve Aydın isimli 3 erkek çocuk dünyaya getirdiler.

Tahsil hayatına İttihat ve Terakki mektebinde başladı. Kızılçullu Amerikan Kolejinde okurken misyonerlerle başı derde girdi. Müracaat ettiği kurumların birisinin başında Celal Bayar vardı. Böylece Celal Bayar ile tanışmış oldu.

Ankara Hukuk fakültesinde eğitim gören Adnan Menderes birinci dünya savaşı süresince yedek subay olarak askerliğini yaptı. Aydın ilinde bazı arkadaşları ile birlikte Ayyıldız Çetesini kurdu. Aydın Söke ilçesinde Piyade Alay Yaveri olarak savaşa katıldı. Savaş sonrası kendisine istiklal madalyası verildi.

Siyasi Yaşamı

Adnan Menderes KimdirAdnan Menderes siyasi yaşamı boyunca Serbest Cumhuriyet Fırkası, Cumhuriyet Halk Partisi ve Demokrat Partilerinde aktif görev aldı. Serbest Cumhuriyet Fırkasını kısa bir süre için organize etti. Partinin fesih olmasından sonra cumhuriyet Halk Partisine geçiş yaparak siyasi hayatına devam etti.

1931 milletvekili seçiminde Cumhuriyet Halk Partisinden Aydın milletvekili olarak meclise giriş yaptı. CHP döneminde en sert çıkışını Adnan Menderes çiftçiyi topraklandırma yasasında gerçekleşti.

Mevcut olan tasarıda 6. Madde devlet elindeki topraklarla birlikte o bölgede yaşayan toprak ağaları elindeki toprakların tarıma elverişli yerlerde 5000 dekardan elverişsiz yerlerden 2000 dekardan fazlasını kamu malı yapıp köylüye dağıtılmasını öngörüyordu.

Bu tasarıdan sonra Adnan Menderes tüm arazileri %70 inde fazlasını devletin mülkü olduğunu ismet paşanın geriye kalan özel mülkü devletleştirerek Sovyet birliği tarzı yönetim ve anlayış hâkim olacağını düşünerek 3 arkadaşı ile birlikte dörtlü takrir verdi. Bu olaydan sonra parti içi muhalefet yaptığı gerekçesi ile 1945 yılında CHP partisinden ihraç edildi.

Demokrat Partinin kuruluşu ve Başbakanlık

 

Adnan Menderes 7 Aralık 1945 yılında CHP ihraç olayından sonra Celal Bayar, Fuat Köprülü ve Refik Koraltan ile birlikte yeni bir siyasi oluşum olan Demokrat Partiyi kurdular. 14 Mayıs 1950 seçimlerinde demokrat parti 53,5 oy alarak iktidar oldu.
Türkiye Büyük Millet Meclisi başkanı Refik Koraltan seçildi. Cumhurbaşkanı olarak demokrat parti genel başkanı Celal Bayar seçildi. Celal Bayar başbakan olarak Adnan Menderes’i görevlendirdi. Adnan Menderes fazla masraf olduğu gerekçesiyle devlete ait olan otomobilleri sattı.

Menderes döneminde paralar üzerine mevcut cumhurbaşkanı resminin basılması uygulaması kaldırıldı. Paralar üzerine sadece ilk cumhurbaşkanı olan Atatürk resimleri basılmaya başlandı. Adnan Menderes dönemine kadar Türkçe okunan ezan artık eskisi gibi Arapça okunmaya başlandı.

Adnan Menderes 1953 yılında CHP tek parti iktidarı döneminde edindiği tüm mallar üzerine haciz konuldu. Tüm mallar devlet hazinesine aktarıldı. Halk evleri kapatılıp Köy Entistüleri öğretmen okuluna dönüştürüldü. 2 Mayıs 1954 yılında seçimlerde Demokrat parti oyların % 57sini aldı.

Kıbrıs Müzakereleri ve Olayların Ateşlenmesi

 

1955 yılında Birleşik Krallık bünyesinde bulunan Kıbrıs’tan çekilmesi üzerine 29 Ağustos 1955 yılında Londra’da Yunanistan, Birleşik Krallık ve Türkiye arasında görüşmeler yapıldı.

Görüşmelerin ilk turunda olumlu bir sonuç elde edilmedi. 6 Eylül 1955 yılında İstanbul’da bazı gazeteler Selanik ilinde Atatürk evi bombalandı şeklinde azınlıklara karşı haberleri olaylara neden oldu. Rumlara karşı yapılan bu ayaklanmada birçok ev ve iş yeri yağmalandı.

1959 yılında Adnan Menderes hükümeti ortaklık anlaşması imzalayarak Kıbrıs Cumhuriyetini kurdu. Menderes hükümeti önceki dönemde alınan borçların geri ödenmemesi ve dış ticaret açığının artması ile ekonomik düzenin bozulmasına sebep oldu.

Türkiye cumhuriyet tarihinin en yüksek devalüasyon yaşandı. Dolar 2 liradan 9 liraya yükseldi. Sanayileşme ve ekonomik düzenin bozulması ile birlikte kırsal kesimden şehre göçler arttı. Büyük şehirlerde gecekondu mahalleleri hızla çoğaldı.

Özelleştirmeler ve Fabrikaların kapatılması

Adnan Menderes dışa bağımlı bir politika yürüttüğü gerekçesi ile çok eleştirildi. Tek partili hükümet döneminde açılan traktör ve basma fabrikaları Adnan Menderes döneminde özelleştirildi. Bazı fabrikalar ekonomik olmadığı gerekçesi ile kapatıldı. Uçak ve motor fabrikaları, Kırıkkale silah fabrikası Menderes döneminde NATO standardına uymadığı gerekçesi ile kapandı.

1955 yılında yaşanan ekonomik kriz sonrası 7 Eylül olaylarının patlak vermesi ülke siyasetinde sertleşme meydana getirdi. 1960 yılında muhalefet ile iktidar arasında ipler iyice gerildi. 1960 yılında İstanbul Üniversite öğrencisi olan Turhan Emeksiz hükümete karşı üniversitede bir propaganda başlattı. Protesto mitinginde polisin açtığı ateş sonucunda Turhan Emeksiz öldü. 5 Mayıs 1960 tarihinde Ankara ilinde büyük bir protesto mitingi düzenlendi.

1960 Darbesi ve İktidar Mensuplarının Gözaltına Alınması

 

21 Mayıs’ta ise Harp Okulu öğrencileri ve subaylardan oluşan yaklaşık 1000 kişi Ankara’da hükümeti eleştirmek için yürüyüş yaptı. Ülkede yaşanan tüm bu gelişmelerden sonra 27 Mayıs 1960 tarihinde sabah Ankara radyosundan tüm evlere şu anons ulaştı. ”Bugün, demokrasimizin içine düştüğü buhran ve en son müessif hadiseler dolayısıyla ve kardeş kavgasına meydan vermemek maksadıyla, Türk Silahlı Kuvvetleri, memleketin idaresini eline almıştır” denilidi.

Adnan Menderes 13 ayrı suçtan dolayı yargılandı. Bebek davası dışında bütün davalarda suçlu bulundu. Örtülü ödenek paralarını zimmete geçirmek suçundan yargılandı. 7 Eylül olaylarını bildiği halde önlemek için bir çaba göstermemek suçundan yargılandı.

Vatan cephesi örgütünü sınıf üzerinde baskı aracı olarak kullanmak suçundan yargılandı. Vinileks firmasına Türkiye Vakıflar Bankası tarafından kredi kullandırmak suçlarından yargılandı. İstanbul bulvarında yol açmak için pek çok vatandaşın evini parasını ödemeden istimlak etmek suçundan yargılandı.
Kanuna aykırı davranarak üniversite basmak insanlara ateş açtırmak suçlarından yargılandı. Bazı muhalif milletvekillerinin seyahat özgürlüğünü kısıtlamakla suçlandı. Döviz yasasını ihlal etmekle suçlandı. Halkı demokrat İzmir gazetesinin matbaasını tahrip etmeye teşvik etmek suçuyla suçlandı. Kırşehir’in haksız yere ilçe yapılması ile suçlandı.

Yargı bağımsızlığını ihlal ettiği anlaşıldı. 1957 seçimlerinin erkene alınarak kanunlara aykırı olarak tarih değiştirilmesi suçlamasına maruz kaldı. CHP partisinin mallarına haksız yere el koyduğu iddiaları ve anayasa ihlali suçlarından dolayı idam cezasına çarptırıldı.

Türk halkı ihtilal ile ilk defa tanışmış oldu. Cumhurbaşkanı Celal Bayar Çankaya köşkünde başbakan Adnan Menderes Kütahya ilinde gözetim altına alındı. Bakanlar Kurulu ve Tahkikat Komisyonu üyeleriyle DP milletvekilleri de bulundukları mekânlardan toplanarak Harp Okuluna gönderildiler.

Demokrat parti ile iyi ilişki kuran Genelkurmay başkanı Rüştü Erdelhun ve rütbeli asker ve bürokratlar cezaevine konuldu. Ülkede ilan edilen sıkıyönetim sonucu tüm Demokrat Partili milletvekilleri, üst derecedeki bürokratlar, polis şefleri evlerinden alınarak Yassı ada’ya gönderildiler.

İdam Cezaları ve Dünya Liderlerinin Engel Çabaları

27 Mayıs 1960 darbesini gerçekleştiren cuntacılar özel bir mahkeme kurarak 14 kişinin idamına ve 31 kişinin ömür boyu hapse mahkûm edilmesine karar verdi. Yüksek Adalet Divanı 9 ay 27 gün sürdü. Geriye kalan 418 sanık 6 yıl ile 20 yıl arasında değişen hapis cezası verildi.

Amerika Birleşik Devletleri başkanı Kennedy, Fransa cumhurbaşkanı Charles De Gaulle, Birleşik Krallık Kraliçesi II. Elizabeth, Almanya Başbakanı Konrad Adenauer, Pakistan devlet başkanı Muhammed Eyüp Han ve İran Şahı Muhammed Rıza Pehlevi, idam kararına karşı çıkıp kararı durdurmak için girişimlerde bulundu.

Cemal Gürsel başkanlığındaki Milli Birlik Komitesi; Celâl Bayar, Adnan Menderes, Hasan Polatkan ve Fatin Rüştü Zorlu dışındakilerin idam cezaları affedildi. Fatin Rüştü Zorlu ve Hasan Polatkan 16 Eylül 1961 tarihinde ve adet olduğu üzere sabaha karşı o gün, başarısız bir intihar teşebbüsünde bulunan Adnan Menderes ise İmralı Adası’nda 17 Eylül 1961’de sağlık muayenesini yapıldıktan sonra idam edildi.

Etiketler
Devamını Gör

Benzer Yazılar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Kontrol edin

Close
Close