TC Başbakanları

Ali Fethi Okyar Kimdir

Ali Fethi Okyar (1880-1943) Ailesi, Hayatı, Görevleri

Ali Fethi Okyar Serbest Cumhuriyet fıkrasının kurucu lideridir. Devlet adamı olarak ülkeye hizmet etmiş saygın bir kişiliktir. 1864 sürgününde balkanlara gelip yerleşen bir Çerkez ailesi çocuğudur.

1880 yılında Yugoslavya’nın Pirlepe bölgesinde dünyaya geldi. Çok iyi bir eğitim aldı. İlk ve ortaöğrenimin ardından 13 Mart 1898 yılında Harbiye mektebinde eğitimini sürdürdü.

Ailesi

Ali Fethi Okyar, Galibe Okyar ile evlendi. Neriman Kırdar ve Osman Kırdar adında 2 çocuğu oldu.  1Kasım 1918 yılında Mustafa Kemal ile birlikte Minber gazetesini çıkardı. İttihatçı gizli bir örgüte mensup olduğu gerekçesi ile 10 Mart 1919 yılında tutuklandı. 1919 yılı Malta adasına sürgün gönderildi.

Cumhuriyet Dönemi ve Askerlik

Cumhuriyetin kurulmasını sağlayan öncü kadronun içinde yer almış bir liderdir.  Başbakanlık, TBMM başkanlığı, elçilik gibi devlet yönetiminde önemli görevlerde bulunmuş bir kişiliktir. 2 Ocak 1900 yılında Piyade Teğmen rütbesiyle okulundan mezun oldu. 4 Ocak 1904 senesinde Selanik’teki 3.ordu komutanlığında göreve başladı.

Cumhuriyet dönemi ve Askerlik yılları

1 Mart 1907 tarihinde Selanik Demir yolu müfettişliği görevine başladı. Bu görevini sürdürürken İttihat ve terakki cemiyetine katıldı. 1908 yılında devrimi yapan kadronun içinde yer aldı. 20 Mayıs 1908 yılında binbaşı rütbesine yükseldi. Selanik Jandarma Subay okuluna komutan olarak atandı.

Ali Fethi Okyar 12 Ocak 1909 yılında Fransa’nın Paris bölgesine Askeri Ateşe görevlisi olarak gönderildi. 3 Temmuz 1911 yılında Arnavutluk harekâtında İşkodra Müretteb Kuvvetler Kurmay heyetinde görevini sürdürdü.

6 Ekim 1911 tarihinde Trablusgarp’a giderek Enver Bey ve Mustafa Kemal ile birlikte Afrika savaşlarına katıldı. Osmanlı Mebusan Meclisinin 2.döneminde 13 Nisan 1922 yılında yapılan seçimlerinde Manastır milletvekili olarak seçildi. Meclisin kapatılmasının ardından tekrar orduya döndü. 17 Kasım 1912 yılında Çanakkale Boğazı Mürettebat Kuvvetler Kurmay Başkanı olarak görev yaptı.

İttihat ve Terakki Cemiyeti Yılları

Ali Fethi Okyar 1913 yılında İttihat ve Terakki Genel Merkezine üye olarak seçildi. Burada Genel sekreter olarak görevini sürdürdü. 1913 yılının sonuna doğru Sofya elçisi olarak tayin edildi. Mebusan Meclisinin 3. döneminde 8 Aralık 1917 yılında İstanbul milletvekili seçildi. Milletvekili seçildikten sonra elçilik görevinden ayrıldı.

ittihat ve terakki cemiyeti yöneticiliği

Ali Fethi Okyar İzzet Paşanın kısa süren Sadrazamlığından sonra 14 Ekim 1918 yılında Dâhiliye Nazırı olarak görev yaptı. Kabinede 8 Kasım 1918 yılında istifa ederek nazırlık görevi sona erdi. Damat Ferit Paşa tarafından 10 Mart 1919 yılında tutuklandı.

Muhalifleri ortadan kaldırmak isteyen Damat Ferit Paşa Fethi Bey’i, Enver Cemal ve Talat Paşaların kaçırılmalarına göz yummakla suçladı. 2 Haziran 1919 yılında Malta adasına sürgüne gönderildi. Tutuklanan İngilizlerle değiştirmek için 30 Mayıs 1921 yılında Malta adasından kurtuldu.

Cumhuriyetin 1. Dönem Milletvekilliği ve TBMM Başkanlığı Görevleri

milletvekilliği ve TBMM başkanlığı dönemi

Ali Fethi Okyar 15 Ağustos 1921 tarihinde İstanbul ilinden milletvekili seçilerek 1.Dönemde TBMM’ye katıldı. 10 Ekim 1921 tarihinde Büyük Millet Meclisi tarafından Büyük Taarruz dâhiliye nazırı Fethi Bey ile Roma, Paris ve Londra’ya gitti.  Yunanlıların Anadolu’dan çekilmelerini sağlamak amacıyla barış görüşmelerini yaptı. Fethi bey durumu o sırada taarruz komutanı olarak bulunan Mustafa Kemal Atatürk’e telgraf ile bildirdi. Görevini tamamladıktan sonra Ankara’ya geri döndü.

 

Ali Fethi Okyar 4 Ekim 1922 yılında Dâhiliye Vekâleti görevinden istifa etti. 2. Dönemde yeniden İstanbul milletvekili olarak seçildi. 14 Ağustos 1923 yılında Müdafaayı Hukuk Gurubu Başkan Vekili olarak göreve başladı. 28 Ekim 1923 yılında bu görevinden çekildi. 1 Kasım 1923 yılında cumhuriyetin ilk meclisinde TBMM başkanı seçildi.

1 Kasım 1924 yılında ikinci defa TBMM başkanı seçildi. Başbakanlığı bırakan İsmet İnönü’nün yerine 22 Kasım 1924 yılında başbakan oldu. Aynı zamanda Milli Müdafaa Başkanlığı görevini de yürüttü.

Ali Fethi Okyar 1925 yılının şubat ayında başlayan Şeyh Sait ayaklanmasında 2 Mart 1925 yılında başbakanlık görevinden istifa etti. 11 Mart 1925 tarihinde Paris Büyükelçiliğine tayini çıktı. Büyükelçi olarak görev yaptığı Paris’ten 1930 yılında ülkesine geri döndü. Fethi Okyar Mustafa Kemal’in teklifi üzerine yeni bir siyasi parti oluşturdu.

Aktif Siyaset Hayatı

ali fethi okyar aktif siyaset hayatı

9 Ağustos 1930 yılında Serbest Cumhuriyet Fıkrasının genel başkanı oldu.  24 Eylül 1930 senesinde Gümüşhane milletvekili olarak seçildi. Fakat partisi 17 Ağustos 1930 yılında partisi fesih edildi. 31 Mart 1934 yılında Londra büyük elçiliği görevine devam etti. 5. Dönem ara seçimlerinde Bolu milletvekili olarak seçildi. 4 Ocak 1939 yılında Büyük elçilik görevinden istifa ederek milletvekilliğine devam etti.

Ali Fethi Okyar diplomatik yeteneği olan ılımlı ve akılcı kişiliği ile ön plana çıkmış bir liderdir. Her dönemde insanların saygısını almış önemli bir şahsiyettir. İngiltere ve Amerika’da uygulanan millet iradesine dayanan demokratik ve liberal siyasi görüşü savundu.

İngiltere tarafından Malta’ya sürgün edilmesi İngiliz hayranlığını bitirmedi. İngiltere’nin Ankara Büyükelçisi onun için ” Moğol yüzlü, alçakgönüllü, İngilizceyi çok iyi bilen birisi” diye not düşmüştür. İttihat ve Terakki içinde önemli görevler üstlendi.

Yolsuzluk ve cinnetlerden uzak durdu. Siyasi karakter olarak tarih boyunca Mustafa Kemal Atatürk’e ters düşmedi.  Uzun süre İsmet İnönü’nün baş rakibi olarak görüldü. 1938 yılında İsmet İnönü ile yakın temas kurarak üst düzey siyasi mevkilere geldi.

Ali Fethi Okyar Mustafa Kemal Atatürk’ün ölümünden sonra 3 Nisan 1939 yılında 2. Refik Saydam kabinesinde Adalet Bakanı olarak görev yaptı. 12 Mart 1941 yılında Adalet bakanlığı görevinden ayrıldı. 7. Dönemde Bolu milletvekili olarak yeniden meclise girdi. 7 Mayıs 1943 yılında İstanbul’a geldi. İstanbul’da 63 yaşında hayata gözlerini yumdu. Ali Fethi Okyar bugün Zincirlikuyu mezarlığında yatmaktadır.

Etiketler
Devamını Gör

Benzer Yazılar

1 thought on “Ali Fethi Okyar Kimdir”

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Kontrol edin

Close
Close