Sağlık

Böbrek Taşı

Böbrek taşı, kişinin idrar yolunda oluşabilecek küçültülmüş boyutlarda katı kütlelerdir. Bunlar küçük taşlar gibi sert ve sıkıdırlar. İdrarda bulunan tuzlar ve mineraller aşırı konsantrasyonlara ulaştığında oluşan kristallerdir. Haftalar ya da aylar geçtikçe, bu kristaller böbreklerde taşlaşıncaya kadar birikirler. Böbreklerdeki taşlar çoğunlukla yetişkinlerde görülür, ancak ergenler de bunları geliştirebilirler.

Böbrek taşları, 1 mm ile birkaç mm arasında değişen bir boyuta sahiptir. En küçüğü genellikle idrar yolu ile dışarı atılabilmektedir. Bu durum, ağrıya neden olmaz veya dışkılama sırasında çok az rahatsızlığa neden olarak, vücuttan ayrılabilir. Bundan daha büyük taşlar oldukça acı verici olabilir. İdrar akışını tamamen engelleyebilir ve idrar yolunda başka sorunlara neden olabilirler. Böbrek taşlarının kalıcı hasara yol açması çok nadirdir.

Böbrek taşlarının farklı türleri vardır ve bunların oluşumları çok farklı nedenlere bağlı olabilir. Bu nedenle, doktorlar, türlerine ve ne kadar büyük olduklarına göre tedavi planı oluştururlar.

Böbrek taşı çeşitleri

Dört ana böbrek taşı türü vardır:

  • Kalsiyum taşları: En yaygın böbrek taşı tipidir. İdrarı içeren kalsiyum kristalleri oluşturmak için diğer maddelerle karıştığında oluşurlar.
  • Ürik asit taşları: Bu tip böbrek taşları idrarda çok fazla ürik asit olduğunda oluşur. Ürik asit kendi başına kristalleşebilir veya taş oluşturmak için kalsiyum ile karışabilir.
  • Struvit taşları: Görünümleri nedeniyle staghorn calculus olarakda adlandırılırlar. Bu taşlar önemli bir boyuta kadar büyüyebilir. Amonyum, magnezyum ve fosfatın bir kombinasyonu olan struvite adlı bir mineral ile üretilir.
  • Sistein taşları: Birey idrarında aşırı miktarda amino asit sistein içerdiğinde oluşur.

İnsanların böbrek taşı geliştirmesinin bazı kişiye bağlı nedenleri:

  • Böbrek taşı geliştiren çoğu genç, onları geliştirme riskini artıran tıbbi bir duruma sahiptir.
  • Bazen, bir insanın böbreğinde taşların oluşmasına neden olan şeyin ne olduğu açık değildir. Buna rağmen bu gibi durumlarda doktorlar bunları tedavi edebilir.
  • Bazı tip böbrek taşları bazı ailelerde daha fazla görülür. Eğer bir akrabanız böbreklerde taş geliştirmişse, hayatınızın bir noktasında onları geliştirme olasılığınız daha yüksektir.
  • Geçmişte böbrek taşı olan insanlar da onları tekrar geliştirmeye daha yatkındır.
  • Dehidrasyon: Bir kişi yeterince sıvı içmediğinde, bu onların idrarının çok yoğunlaştığı anlamına gelebilir, bu da kristallerin oluşumunu destekler.
  • Sağlıksız bir diyet: Şekerli veya kafeinli içecekler yemek ve sodyum açısından zengin bir diyetin ardından kalsiyum taşları geliştirme riski artar. Obezite de bu gelişmeyi destekler.
  • Bazı ilaçlar Reçeteli ve reçetesiz satılan bazı ilaçlar, büyük dozlarda alındığında böbrek taşlarının gelişimini destekleyebilir.
  • Metabolik bozukluklar: Vücudun yiyecekleri parçalayıp çözmesinde problemleri varsa, idrarda aşırı seviyelerde kalsiyum veya sistein gelişebilir.
  • Sistinüri: Bu genetik durum böbreklerin idrarda aşırı miktarda sistein dökmesine neden olur ki bu da sistein taşlarının oluşumunu kolaylaştırır.
  • Diğer tıbbi durumlar Böbrek taşı geliştirme riskini arttıran bir dizi hastalık vardır. Bunlar şunları içerir: gut, diğer böbrek hastalıkları, tiroid veya paratiroid bezlerinin bazı etkileri ve bazı idrar yolu enfeksiyonları.

Hangi semptomlar ilişkilidir?

Genel olarak, böbrek taşları olan kişiler, böbrek taşı böbreğin içine girdiğinde veya üretere girdiğinde onları fark etmeyebilirler.  Küçük boyuttaki taşlar, herhangi bir soruna yol açmadan vücudu terk edene kadar idrar yolu boyunca ilerleyebilir. Ancak daha büyük taşlar idrar yolunu tıkayabilir ve aşağıdaki semptomlara neden olabilir:

  • Sırt tarafında başlayan keskin bir ağrı
  • Alt karnına kadar uzanan ve idrar yolu boyunca taş ilerlerken gelen ve giden acı,
  • İdrarda kan (kırmızı veya kahverengi idrar)
  • Mide bulantısı ve kusma
  • Sık idrara çıkma ihtiyacı
  • Ateş ya da titreme

Taş idrar yolunda ilerlemek için çok büyükse, hidronefroz adı verilen tıkanıklığa neden olabilir. Hidronefroz, böbreklerden birinin idrarın içinde birikmesi nedeniyle şişmesidir. Hidronefrozlu bir kişi vücudun bir tarafında veya sırtında ağrıya sahip olabilir. Doktorlar, görüntüleme teknikleri (radyografi, ultrason veya bilgisayarlı tomografi-BT gibi) yoluyla, bireyin bu duruma sahip olup olmadığını söyleyebilir. Tedavi edilmezse, hidronefroz kalıcı böbrek hasarına dönüşebilir.

Yan bölgelerinizde veya sırtınızda ağrı varsa, idrarınızdaki kanı veya böbrek taşıyla ilişkili diğer semptomları değerlendirin ve uzmana görünün. Ağrı dışında, mide bulantısı, kusmanız, ateşiniz veya titremeleriniz varsa idrar yaparken zorluk çekiyorsanız, vakit kaybetmeden uzmana danışın.

Böbrek taşlarının tedavisi

Küçük boyuttaki böbrek taşları genellikle tedavi gerektirmeksizin vücudu kendiliğinden terk eder. Büyük taşlar ameliyat veya başka prosedürlerle tedavi edilmelidir.

Vücudunuzdan küçük bir taş çıkmasına yardımcı olmak için, doktorunuz size bol su içmenizi söyler. Doktorlar reçeteli ağrı kesiciler önerebilir, ancak reçetesiz ağrı kesiciler (ibuprofen ve asetaminofen gibi) böbrek taşı ile ilgili acıyı hafifletmek için yeterlidir.

Doktor sizden birkaç gün boyunca bir kevgir yoluyla idrara çıkmanızı isteyebilir, böylece taşları vücudunuzdan çıktıkça alabilirsiniz. Doktorlar hangi minerallerin oluştuğunu bulmak için taşları tıbbi laboratuvarlara gönderirler. Bu bilgi, mümkün olan en iyi tedaviyi seçmelerine yardımcı olur.

Bazen, böbrek taşı hastanın hastaneye yatışını gerektirir. Eğer taş tamamen idrar yolunu tıkarsa veya şiddetli ağrı veya dehidratasyondan muzdaripse, hastanın iyice hidrate kalması ve taşın idrar yolu boyunca hareket etmesine yardımcı olması için intravenöz yolla (IV) sıvı ve analjezik verilmesi gerekir.

Önemli boyuttaki taşlar genellikle organizmayı kendileri bırakmaz. Doktorların onları daha küçük parçalara ayırmaları veya aşağıdaki prosedürlerden birini izleyerek çıkarmaları gerekir:

  • Taşları küçük parçalar halinde ezmek için ses dalgaları veya şok dalgalarının kullanılması. Bu fragmanlar idrar yoluyla elimine edilebilir (bu işlem ekstrakorporeal şok dalgası litotripsi olarak adlandırılır).
  • Böbrek taşı bulmak ve kırmak için bir üreteroskop kullanmak. Bir üreteroskop sonunda kamera bulunduran bir tüptür. Doktorlar anesteziyi hastaya uygularlar, tüpü idrar yoluna yerleştirilirler. Üreteroskop, taşı idrar yolundan çıkarmak veya küçük parçalara ayırmak için özel aletler ile donatılmıştır.
  • Büyük taşları çıkarmak için ameliyat kullanımı. Bir kişinin böbreklerin üzerinde veya yakınında büyük bir taşı varsa, doktorlar ameliyatı önerirler. En yaygın tip nefrolitotomi adı verilen bir prosedürdür. Hastaya anestezi uygulandıktan sonra, cerrah sırtta küçük bir kesi yapar. Bundan sonra taşı çıkarmak veya parçalamak için böbreğe endoskop adı verilen bir tüp yerleştirir. Bu tür müdahaleden sonra insanlar genellikle birkaç gün hastanede kalırlar.

Böbrek taşı nasıl önlenir?

Bazı böbrek taşı türlerini önlemek her zaman mümkün değildir. Yapabileceğiniz en iyi şey, dehidrasyondan kaçınmak için bol miktarda sıvı içmektir. İdrarınız neredeyse saydam ise, yeterince içtiğiniz anlamına gelir. Kişilerin yapabilecekleri bir diğer şey, yiyeceklere ekledikleri tuz miktarını ve tuzlu yiyeceklerin tüketimini azaltmaktır.

Zaten böbrek taşı geçirdiyseniz, doktorunuz bol miktarda sıvı ve sodyum oranı düşük bir diyet uygulamanızı tavsiye eder. Diyetinizdeki hayvansal protein miktarını (süt ve et gibi) azaltmanız gerekiyorsa doktorunuza danışın. Ayrıca, size en çok tavsiye edilen yiyecekler hakkında bir doktor veya diyetisyenle konuşmanız yararınıza olacaktır.

Doktorlar yeni taşların oluşmasını önlemek için böbrek taşı olanların evrimini izlerler. Bu nedenle, yeni kan testlerinden geçmeniz gerekebilir ve üst üste 24 saat boyunca idrar toplamanız gerekir. Bir kişinin sahip olduğu böbrek taşı türüne bağlı olarak, doktorlar idrarda kristaller oluşturan bazı maddelerin konsantrasyonunu azaltmak için tedavileri veya ilaçları reçete edebilir.

Böbrek taşlarını önlemek için herkesin sağlıklı besinler tüketmesi ve dehidrasyondan kaçınmak için yeterince su içmesi her zaman iyi bir fikirdir.

 

Devamını Gör

Benzer Yazılar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Kontrol edin

Close
Close