TC Başbakanları

Celal Bayar Kimdir

Celal Bayar Kimdir? Hayatı, Görevleri ve Ailesi

Celal Bayar 1883 yılında Bursa ilinin Gemlik ilçesinin Umurbey köyünde dünyaya geldi. Bursa ilinde İpek Meslek Yüksek Okulunda eğitim gördü. Eğitimini tamamladıktan sonra memurluk hayatı başladı. Özellikle hukuk ve bankacılık sektörlerinde çalıştı.

Gençlik Yılları ve İş Hayatı

Celal Bayar gençlik yılları

Edindiği eğitim öğretim bilgilerinin aksine ilk iş hayatına Gemlik mahkemesinde reji olarak görev yaptı. Daha sonra girdiği yarışmayı kazanarak Bursa Ziraat Bankası Deutsche Orient bank şubesine atandı. Henüz gençlik dönemlerinde eğitiminden dolayı iş bulmak gibi bir sorunu olmayan Celal Bayar, iş ve eğitim hayatını daha fazla düşündüğü için gençlik yıllarında siyasetle pek ilgilenmedi ve kesin bir siyasi görüşü de yoktu.

Cemiyet Hayatı

1907 yılında İttihat ve Terakki cemiyetinin Bursa’da bir kolu olan Küme adlı örgüte katıldı. Bu cemiyet tarafından hizmet etmesi için İzmir iline gönderildi. Milli mücadele döneminde İzmir mudafa-i hukuk cemiyetine katıldı.

Celal Bayar cemiyet hayatı

İzmir işgal tehlikesi sona erince Galip Hoca takma adıyla zeybek ve köy hocası kılığına girerek işgale karşı kara propaganda yaptı. İzmir işgalinden sonra Aydın ilinin kurtulması için çetin mücadelede bulundu. Balıkesir kongresinde alınan kararla Akhisar Cephe Komutanlığına atandı.

Celal Bayar, Fransız Cizvit okulunda okuduktan sonra kendini yetiştirmek konusunda büyük çabalar harcadı. Okulda edindiği bilgileri pekiştirmek için, Bursa’da bir süre sonra ipekçilik üzerine eğitim aldı.

13 Temmuz 1909 yılında Bursa’da gönüllü taburun oluşmasında aktif rol oynadı. İttihat ve terakkinin Bursa şubesinde vilayet şube sorumlusu oldu. İttihat ve Terakki cemiyeti içerisinde güvenilir kişiler arasında gösterilir oldu. Cemiyetin önce Bursa sonra İzmir sorumlu yazmanı görevlerini yürüttü. O dönemde ittihatçı İzmir valisi Rahmi Bey ile yakın temaslar kurdu.

Bahri Baba semtinde yer alan İzmir kız meslek lisesinin açılmasını sağladı. Basmahane bölgesinde yer alan Şimendifer meslek okulunun açılmasını sağladı. Halka doğru cemiyetinin kurucuları arasında yer aldı. Halka doğru dergisinde Turgut Alp takma adı ile ekonomi alanında makaleler yazdı. Mondros ateşkes antlaşmasından sonra ittihat ve terakki kapatılınca yerine kurulan teceddüt fıkrasına girdi.

İşgal Yılları ve Celal Bayar

Ülke işgaline karşı çıkan müdafa-i hukuk cemiyetinde aktif görev aldı. İzmir ilinin yunan işgal sırasında Galip Hoca takma adıyla tüm ege bölgesini dolaşan Celal Bayar halkı direnişe davet etti.

Celal Bayar ve İşgal yılları

İzmir ili işgal edildikten sonra ilk silahlı direnişe katıldı. Aydın ilinin Yunan düşmanından alınması için efeler ve milis kuvvelerle birlikte cephede çarpıştı. Akhisar ulusal direniş cephesinde Balıkesir kongresinde alınan kararla alay komutanı oldu.

Celal Bayar 28 Şubat 1921 yılı ile 14 Ocak 1922 yılı arasında icra vekilleri heyetinde bugünkü adıyla bakanlar kurulunda iktisat vekili görevinde bulundu. Kütahya iline Çerkez Ethem ile görüşmeye giden heyete başkanlık yaptı. 1922 yılında Lozan görüşmelerine İsviçre ülkesine giden heyetin başında Celal Bayar vardı. 1922 yılında hariciye vekilliğine vekâleten baktı.

Bankalar ve Şeker Fabrikalarının Kurulması

1922 yılının sonlarına doğru Mustafa Kemal tarafından ulusal banka İş bankası kurulması ile görevlendirildi. 1932 yılı ile 1937 yılları arasında İnönü hükümeti döneminde iktisat vekili görevlerini yürüttü.

İktisat vekili iken devlet kapitalizmi geliştirme ve özel girişimi destekleyen bir tutum sergiledi. Sümerbank, Etibank, Halkbank, gibi bankaların yanında şeker fabrikalarının açılması Celal Bayar döneminde temelleri atıldı. İsmet İnönü ile Atatürk arası açılıp istifa etmesinden sonra 1 Kasım 1937 yılında başbakan oldu.

Tek partili Dönemden Çok partili Döneme Geçişin Temelleri Atılıyor

İkinci dünya savaşından sonra Türkiye’nin tek partili siyasetten çok partili siyasete geçmesinde Celal Bayar’ın payı büyüktür. 29 Mayıs 1945 tarihinde 6 CHP milletvekili ile birlikte Saraçoğlu hükümetinin hazırladığı bütçe yasasına karşı oy kullandı. Bu olay CHP meclis gurubuna dörtlü takrir olarak geçti. 28 Aralık 1945 yılında milletvekilliği görevinden istifa etti.

Demokrat Parti ve Cumhurbaşkanlığı dönemi

Celal Bayar demokrat parti başkanlığı

14 Mayıs 1950 seçiminde 465 vekilli meclisin 408 sandalyesine sahip oldu. Demokrat partinin başa gelmesinden sonra Celal Bayar Cumhurbaşkanı oldu. Cumhuriyet tarihinde cumhurbaşkanlığı görevini ilk defa askeri kökenden gelmeyen sivil bir siyaset adamı üstelenmiş oldu. Yasa gereği demokrat parti Başkanlığından istifa etti. Görev süresi boyunca demokrat partiyi tuttuğu tarafsız olmadığı konusunda ağır eleştirilere maruz kaldı. Demokrat partinin ekonomide liberal ekonomi modelini benimsemesinde rol oynadı.

Askeri Darbe ve Tutukluluk

Celal Bayar Türkiye’nin dış politika alanında batı saflarında yer almasına büyük katkılar sağladı. 27 Mayıs 1960 askeri darbesinden sonra Türk Silahlı kuvvetlerin yönetilme el koymasından sonra vatana ihanet ettiği gerekçesi ile tutuklandı. 15 Eylül 1961 yılında çıkarıldığı mahkemede 14 demokrat partili üye ile birlikte ölüm cezasına çarptırıldı.

İlerleyen yaşından ve sağlık sorunlarından dolayı 7 Kasım 1964 yılında serbest bırakıldı. 1964 yılından sonra anılar yazmaya başladı. Yassı adada mahkûm edilen ve affa uğrayan demokrat partili üyelerin seçme ve seçilme hakkı elinden alındı.

Bu yüzden Anavatan partisi ile arası açıldı. 12 Eylül 1980 yılında yapılan askeri darbeye büyük destek verdi. 1982 yılında 100. yaş gününü kutladı. 103 yıllık bir yaşam sürdü. Ankara’da düzenlenen törenden sonra doğum yeri olan Umurbey bölgesinde toprağa verildi. Gömüldüğü mezar ilerleyen zamanda anıt mezara çevrildi.

Celal Bayar’ın Başlıca Eserleri

1- 1955 Atatürk Hatıraları

2- 1965-1972 Ben de yazdım 8 cilt

3- 1978 Atatürk’ün Metodolojisi ve Günümüz

4- Başvekilim Adnan Menderes

5- 1921-1939 Celal Bayar Demeçleri

6- 1920-1950 Celal Bayar Diyor ki

 

Etiketler
Devamını Gör

Benzer Yazılar

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Kontrol edin

Close
Close