TC Başbakanları

İsmet İnönü Kimdir?

İsmet İnönü’nün Hayatı (1884-1973)

İsmet İnönü Türkiye Cumhuriyetinin ilk başbakanıdır. İkinci cumhurbaşkanımızdır. İsmet İnönü asker ve devlet adamıdır. İsmet İnönü 24 Eylül 1884 yılında İzmir ilinde dünyaya gelmiştir. Babası Reşit Bey Bitlis’li Kürümoğlu ailesinden gelir.

İsmet İnönü’nün Ailesi

ismet inönü kimdir hayatı ailesi ve yaşadıkları

Babası Malatya iline yerleşmiştir. Annesi Bulgaristan Deliorman bölgesinden Cevriye Hanımdır. Babası Mustafa Reşit Bey İsmet İnönü doğduktan sonra titiz karakterine uygun biçimde evdeki Kuran kitabının arkasına kayıt ettirmiştir. İsmet İnönü İzmir’de İngiliz Yokuşu denen sokakta mütevazı ahşap bir evde dünyaya geldi.

Annesi Cevriye Hanımın soyu Tunaboyu Deliorman Türklerinden gelir. Babası Reşit Bey Kürüm soyundan gelir. Kürüm soyu Bitlis ilinde yaşayan soylu bir ailedir. Annesi Cevriye Hanım okumuş ve soylu bir aileden gelmektedir. Annesi Müderris Razgardlı Hasan Efendi’nin kızıdır. Malatya kökenli Reşit Bey ile 1880 yılında evlenir.

Mustafa İsmet beyin 5 kardeşi vardır. Evin 2. çocuğudur. Evin ilk çocuğu Ahmet Mithat yüksekokul okuyarak doktor olmuştur. Evin en küçük çocuğu Rıza Temelli ticaret hayatına atılıp iş adamı oldu. Küçük kardeşi Reşit Hayri küçük yaşta bir deniz kazasında hayata gözlerini yumdu. Kız kardeşi Saniha bin başı Abdürrezzak Okatan ile evlendi.

İsmet İnönü’nün Babasının Görevi

İsmet İnönü babası kimdir

İsmet İnönü doğduğu yıl babası İzmir Adliye Sarayında yargıç yardımcısı olarak görev yapıyordu. İsmet İnönü 40 günlük olduğunda babası İzmir Foçaya sorgu yargıcı olarak atandı. Boldan bölgesinde 4 yıl görev yaptıktan sonra İzmir’e geri döndü.

İsmet İnönü daha küçük yaşlarda mızrak ve savaş oyunlarına meraklıydı. İzmir macerası sona eren Reşit Beyin yeni görev yeri Sivas olarak belirlendi. İsmet İnönü çocukluk yıllarını Sivas’ta geçirdi. İsmet İnönü Geniş sofrası olan alaturka bir evde yaşamına devam eder. Baba Reşit Bey terbiye ve ahlaka onem veren titiz bir Müslümandır.

İsmet İnönü Çocukluk Yılları

Hayvan Sevgisi ve At Merakı

Baba Reşit Bey çocukları ile arkadaş gibi olmaya çalışsa da sert disiplini yüzünden bunu başaramamıştır. Baba Reşit Bey çok iyi bir satranç oyuncusudur. İnönü 10 yaşından sonra satranç oyunu ile tanışır. İnönü’nün babasının en büyük hobisi at besiciliğidir. Çocukluk yıllarında babasının, evlerinde at beslemesi ile atlara olan merakını ve sevgisini daha küçük yaşlarda iken kazanmıştır.

Okul Yılları

İsmet İnönü okul yılları

İsmet İnönü Sivas’ta Mahkeme Çarşısında bir ilkokula gitti. Bu okulda 6 ay kadar eğitim gördü. Babası eğitimi ile çok yakından ilgilendi. İlkokuldan sonra askeri okul ve sivil okul arasında tercih yapmak zorunda kaldı.

İsmet İnönü küçük yaşta savaş ve askerlik gibi konulara meraklı olmasından dolayı ve her zaman askeri okulda okuma arzusunun ağır basması ile askeri okulu tercih etti. Bu sebeple 1892 senesinde askeri okulda eğitim görmeye başladı. Askeri okul yaka numarası olarak 32 numarasını aldı.

O dönemde yaka numarası çok önemlidir. İsmet İnönü okul yıllarını şu şekilde değerlendirir: “Ben kabiliyetleri sonradan keşfedilmiş bir çocuktum. Sivas askeri ortaokulunda 1 sene kaldım.  Bu olay bana ders oldu. Ortaokulu 4 yılda değil 5 yılda bitirdim. Beni bir sene sınıfta bırakam Matematik öğretmeni Ömer Efendiyi rahmetle anarım” (İsmet İnönü bu olayın vermiş olduğu etki ile ikinci çocuğunun adını Ömer koyar).

İsmet İnönü Fransızca Merakı ve Dedesi İle Tanışması

İsmet İnönü ortaokul yıllarında Fransızca öğrenmeye merak salar. 1895 yılında ortaokulu bitirir. Yaşı küçük olduğu için Sivas Mülkiye Lisesi 5.sınıfında okur. Sivas’ta yaşadığı süre içinde dedesi Abdülfettah Efendi ile tanışır. Bu sırada dede Malatya ilinden gelip Sivas iline yerleşmiştir. İsmet İnönü’nün hayatında dedesi çok önemli bir yer tutar. Dedesine olan sevgisi oldukça fazladır ve sünnetini dedesinin Malatya da bizzat yapması ile de sevgisi daha da artmıştır.

İstanbul Topçu Lisesi Sınavlarında 12 Kişi içinde İsmet İnönü

İsmet inönü istanbul topçu lisesi sınavlarında

İsmet İnönü Mulkiye Lisesini bitirdikten sonra babası ile birlikte İstanbul’a gelerek topçu lisesinin sınavlarına katılır. Okula 12 kişi kabul edilir. Bu 12 kişiden birisi de İsmet İnönü’dür. Lise yılları çok hareketli ve başarılı geçer. Askeri lise öncesi Mulkiye Lisesinde okumanın faydasını fazlası ile gördüğünü de Ülke meselelerinin çözüm zamanlarında sık sık dile getirecektir.

Teğmenlikten Kurmay Yüzbaşılığa

İsmet İnönü teğmenlikten kurmay yüzbaşılığa

İsmet İnönü Topçu Harbiye okulunda sınıfında hep birinci olur. Yıl 1903 olduğunda okulu bitirir. Okulu 19 yaşında bitirdiğinde teğmen rütbesi alır. Topçu okulunu başarı ile bitirenleri Erkânı Harbiye’ye alırlardı. İsmet İnönü de Pangaltı da yer alan Erkânı Harbiye’ye alındı. 1906 yılında okulu bitirdiğinde kurmay yüzbaşı olarak göreve başladı.

İsmet İnönü’nün Kendi Anlatısından Çocukluk yılları

İsmet İnönü Çocukluk Yılları

İsmet İnönü çocukluk yıllarını şu cümlelerle anlatır: ” Okul yıllarında geniş imkânı olmayan orta halli bir ailede yetiştim. İstanbul ilinde Valde Cami karşısında küçük bir evde yaşadım. Sonra Rumelikavağı bölgesinde oturduk. Askeri okulda okurken yaz tatillerini İzmir ilinde dayımın yanında geçirirdim. Dayımın yanında yaşamak bana büyük fırsatlar sundu.

Değirmen Dağı semtinde yer alan dayımın evi bana büyük huzur ve mutluluk verirdi. Burada Fransizca gazeteler okur memleketin durumu ile yakından ilgilenirdim. Gelecek yılın derslerine hazırlanır dil öğrenmeye çalışırdım. Küçük dayım doktor ve bilim meraklısı biriydi. Onun yanında bulunmak beni mutlu ederdi. Hayatıma çok büyük artılar kattı. 13 yaşından sonra en sevdiğim il İzmir olmuştu.”

İttihat ve Terakki Cemiyeti ve 31 Mart Olaylarının Bastırılması ve İlk Diplomat Görevi

ittihat ve terakki cemiyeti ve 31 mart olayları

İsmet İnönü 1906 yılında harp akademisini birincilikle bitirdi.  Edirne 2. orduya kurmay yüzbaşı olarak atandı. İttihat ve teraki cemiyetinde 1907 yılında görev aldı. Hareket ordusuna katılarak 31 Mart olayını bastırdı. Ahmet İzzet Paşa tarafından Yemen ordusu 4. kolordu komutanlığına görevlendirildi. 1912 yılında binbaşılığa yükseldi. Yemen Kuvvetler Komutanlığına başkan olarak gönderildi. İlk diplomat görevini Yemen’ de yaptı. İmam Yahya ile ikili görüşme yaparak barış sağladı.

Cepheler ve Askeri Görevlerde Başarı

İsmet İnönü cepheler

Balkan savaşı çıktığında Çatalca’da bulundu. Birinci dünya savaşı çıktığında Başkomutanlık karargâhında Hareket Şube Müdürlüğü görevini yürüttü. Burada 1914 yılında Yarbay oldu. Bir yıl sonra albay rütbesine yükselerek Trakya’da bulunan 2. Orduya kurmay başkanı oldu. Doğu ve Suriye cephelerinde kolordu komutanlığı yaptı. Bu süre içinde 2. Ordu komutanı Mustafa Kemal Atatürk ile birlikte görev aldı. Mustafa Kemal ile arasında derin bir dostluk ve arkadaşlık kuruldu.

Evlilik, Savaş, Mondros Ateşkes Antlaşması ve Mustafa Kemal ATATÜRK

Mustafa kemal ve İsmet İnönü

İsmet İnönü 1916 yılında İstanbul’da Mevhibe Hanım ile evlendi. Evlendikten kısa bir süre sonra yine cepheye döndü. 1918 yılında Mondoros ateşkes antlaşmasında başkente gelerek Harbiye Nezareti Müsteşarı oldu. Askeri Şurada aktif olarak görev aldı.  Bu süre içinde Mustafa Kemal ile sürekli çalışma içerisine girdi.

Milli Mücadele Yıllarında Milletvekilliğinden Genel Kurmay Başkanlığına

Miralay İsmet İnönü 1920 yılının ocak ayında Ankara’ya geldi. Mustafa Kemal’in çağrısı ile Ankara’ya gelen İsmet İnönü milli mücadelede önemli görevleri yerine getirdi. Edirne ilinden seçimlere katılarak milletvekili oldu. Genel Kurmay başkanı olduğunda ilk işi düzenli orduyu kurmak oldu.

Bunun üzerine İstanbul hükümeti tarafından idam cezasına çarptırıldı. Mustafa Kemal tarafından batı cephesi komutanlığına atanarak birinci ve ikinci İnönü savaşlarını yaptı. Bu savaşlarda büyük başarılar elde etti. Bu savaşlardan sonra general rütbesini aldı. İsmet Paşa olarak anılır oldu. Sakarya ve Başkomutanlık savaşlarının kazanılmasında rol oynadı.

Cumhuriyetin İlanı, Başbakanlık ve Cumhurbaşkanlığı

İsmet İnönü Cumhuriyetin İlanı başbakanlık ve cumhurbaşkanlığı

3 Ekim 1922 yılında Mudanya Ateşkes Antlaşmasını yönetti. Dış işleri Bakanı olarak Lozan baş müzakerecisi oldu. 24 Temmuz 1923 yılında Lozan antlaşmasını imzaladı. 30 Ekim 1923 yılında ilk Cumhuriyet hükümetini kurdu. 3 Mart 1925 soyadı kanunu ile İnönü soyadını aldı.  15 yıl başbakanlık görevi yaptı. Fikir ayrılığı nedeniyle 1937 yılının eylül ayında hükümetten ayrıldı.

Çok Partili Sistem ve Siyaset Adamlığı

İsmet İnönü siyaset hayatı

İsmet İnönü Atatürk öldükten sonra Türkiye Büyük Millet Meclisine oy birliği ile 11 Kasım 1938 yılında Cumhurbaşkanı seçildi. İsmet İnönü Türkiye’yi ikinci dünya savaşına sokmamak için çok çetin mücadele verdi. Türkiye’nin çok partili hayata geçiş sürecine katkı sağladı. 14 Mayıs 1950 yılında dürüst bir seçim yasası yaptırarak iktidarı teslim etti.

Cumhuriyet Halk Partisinin genel başkanı oldu. Muhalefet parti lideri olarak 10 yıl siyaset mücadelesinde bulundu. 27 Mayıs ihtilalinde üç koalisyonda başkanlık görevini sürdürdü. Başkanlık görevini 6 Şubat 1965 yılına kadar sürdürdü. Cumhuriyet Halk Partisinde ortanın solu hareketini sürdürdü.

Parti içi mücadele verdi ve sonunda istifa ederek senator kimliği ile mecliste görevine devam etti. 25 Aralık 1973 yılında Ankara ilinde hayata gözlerini yumdu. Hükümetin aldığı kararla Anıtkabire gömüldü.  Örnek bir evlilik hayatı sürdü. 4 çocukları oldu. İzzet, Ömer, Erdal, Özden

İsmet İnönü Biyografisi

1884 senesinde İzmir İlinde doğdu.

1892 yılında Sivas Askeri Rüştiyeye başladı.

1897 yılında İstanbul Mühendishane İdadesinde eğitime başladı.

1901 yılında Topçu Harbiyesine başladı.

1903 yılında okulu birincilikle bitirdi.

1906 yılında Harp akademisinden mezun olarak kurmay yüz başı oldu.

1912 yılında binbaşı rütbesine yükseldi. Yemendeki Kurmay Başkanlık görevine getirildi.

1915 yılından albaylık rütbesi aldı. 2, Ordu kurmay başkanı oldu.

1916 yılında Mevhibe Hanımla dünya evine girdi.

1917 yılında Kafkas cephesinde 3.ordu komutanlığına getirildi.

1917 yılında Sina cephesinde 4. ordu komutanlığına getirildi.

1918 yılında Harbiye Nezareti Müsteşarı olarak atandı.

1920 yılında Genel Kurmay Başkanı oldu.

1921 yılında Yunan ordusunu 1.İnönü muharebesinde durdurdu.

1921 yılında tuğgeneral oldu.

1921 yılında Yunan ordusunu 2. İnönü muharebesinde durdurdu.

1922 yılında Mudanya ateşkes antlaşmasını imzaladı.

1922 yılında Lozan görüşmelerini başlattı.

1923 yılında Başbakan seçildi.

1924 yılında başbakanlık görevinden ayrıldı.

1925 yılında yine başbakan seçildi.

1926 yılında Orgenaral rutbesine yükseldi.

1927 yılında askerlikten emekliye ayrıldı.

1934 yılında soyadı kanunu ile Atatürk tarafından İnönü soyadı verildi.

1938 yılında Atatürk ölümünden sonra Cumhurbaşkanı seçildi.

1938 yılında Chp kongresinde milli şef ünvanı aldı.

1950 yılında Cumhurbaşkanı görevi sona erdi.

1961 yılına kadar muhaleftte kaldı.

1961 yılında tekrar başbakan oldu.

1965 yılında başbakanlık görevinden istifa etti.

1972 yılında Chp milletvekili görevinden ayrıldı.  Senato üyeliğine devam etti.

1973 yılında vefat etti.

İsmet İnönü’nün Ağzından Özgeçmişi

1920 yılından sonra otuz yaşından sonra memleketin yönetimi konusunda mesuliyet taşıyan insanlar arasında yer aldım. 1950 yılına kadar 60 yaşıma kadar Türkiye’nin selameti ve ilerlemesi için önemli görevlerde bulundum.  Aile hayatım huzur ve mutluluk hatırası ile doludur. Siyasi hayatımın bütün üzüntülerini ailem büyük bir sabırla karşıladı. Hiçbir sıkıntımda ailem pes etmedi. Aile içinde daima anlaşmalı bir geçim sürdük. Çocuklarımla arkadaş gibi yaşadım. Torunlarımla arkadaş gibi olmaya çalışıyorum. Geçmiş yaşamımda bana yardımcı olan arkadaşlarımı ve amirlerimi saygı ile anıyorum.

İsmet İnönü’nün Rütbe ve Atanma Tarihleri

*  1 Eylül 1903 yılında Mülazimsani yani teğmen rütbesine yükseldi.

*  2 Ocak 1905 yılında Mülazimievvel yani  üsteğmen rütbesine yükseldi.

*  26 Eylül 1906 yılında Yüzbaşı oldu.

*  25 Eylül 1908 yılında Kolağası rütbesine yükseldi.

*  26 Nisan 1912 yılında Binbaşı oldu.

*  23 Kasım 1914 yılında Yarbay oldu.

*  10 Ocak 1921 yılında Tümgeneral oldu.

*  31 Ağustos 1922 yılında Korgeneral oldu.

*  30 Ağustos 1926 yılında Orgeneral rütbesine yükseldi.

İsmet İnönü’nün Aldığı Görevler

1- 26 Eylül 1906 yılında Edirne 8. topçu birliğinde subaylara tabiye öğretmenliği ve tatbikat müdürlüğü görevlerini yerine getirdi. Burada ilk defa Bulgar hudut komisyonu görevinde bulundu.

25 Eylül 1908 yılına kadar görevlerini yerine getirdi.

2- 25 Eylül 1908 yılında Edirne 2.ordu erkânıharbiyede görev yaptı. Burada 25 kasım 1908 yılına kadar görevini sürdürdü.

3- 25 Kasım 1910 yılında Harekât ordusu karargahında memurken İstanbul’a geldi. 25 Kasım 1908 yılına kadar görevini yaptı.

4- 26 Şubat 1911 yılına kadar Kolordu Erkânıharbiyede görev yaptı.

5- 26 Şubat 1911 yılında Yemende Kuvayı-ı Umumiye Erkânıharbiyesi ’ne katıldı.

6- 4 Mart 1913 yılında İstanbul Harbiye Nezaretine başladı 3 Nisan 1913 yılına kadar bu görevini sürdürdü.

7- 3 Nisan 1921 yılında Çatalca Umum Başkomutanlık Erkânıharbiyesine getirildi.

8- 1914 yılında 1.Harekât şube müdürlüğüne getirildi. 1 yıl görev yaptı.

9- 1915 yılında Keşan 2.ordu erkânıharbiye görevine getirildi.

10- 12 Ocak 1917 yılında 4.Fıkra komutanlığı görevine getirildi.

11- 1 Mayıs 1917 yılında 20.kolordu komutanlığı görevine getirildi. 19 Haziran 1917 yılına kadar burada görevini sürdürdü.

12- 19 Haziran 1917 yılında 3.kolordu komutanlığına getirildi. 23 Ekim 1918 yılına kadar burada görev yaptı.

13- 23 Ekim 1918 yılında Harbiye Nezareti Müsteşarlığına getirildi. 4 Ağustos 1919 yılına kadar devam etti.

14- 4 Ağustos 1919 yılında Şurayı Askeriye Müdürlüğüne getirildi. 13 Ağustos 1919 tarihine kadar bu görevi sürdürdü.

15-14 Kasım 1919 yılında İstihzarat-ı Sulhiye Komisyonunda görev yaptı. Mart 1920 sonuna kadar bu görevini sürdürdü.

16- 24 Nisan 1920 yılında Edirne Milletvekili oldu.

17-19 Kasım 1920 yılında Ordu komutanı Şimal Cephesi Komutanlığına atandı.

18- 10 Kasım 1921 yılında Garp cephesi komutanlığına atandı.

19- 25 Ekim 1922 yılında Hariciye Vekâletine atandı.

20- 30 Ekim 1923 yılında Başvekâlete İntihap görevine atandı.

21- 30 Haziran 1927 yılında Emekliye ayrıldı.

 

Etiketler
Devamını Gör

Benzer Yazılar

1 thought on “İsmet İnönü Kimdir?”

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Kontrol edin

Close
Close